gaelic,  News / Blog

Staing na Gàidhlig 3

Titanic
RMS Titanic departing Southampton on April 10, 1912.

Thàinig an leabhar aig Soillse The Gaelic Crisis in the Vernacular Community a-mach bho chionn còrr is bliadhna. Thog an leabhar dust mu chrìonadh a’ chànain agus mu leasachadh oifigeil a’ chànain. Bha an leabhar, am measg rudan eile, a’ moladh gum bu chòir choimhearsnachd nan eilean a bhith air an stiùir airson a bhith a’ togail na Gàidhlig san sgìre aca fhèin.

Chaidh am buidheann-iomairt Guth nan Siarach a chur air chois goirid an dèidh sin. A dh’aindeoin coinneamhan eadar Guth nan Siarach agus muinntir an Riaghaltais agus am prìomh bhuidheann oifigeil Bòrd na Gàidhlig, cha tàinig na còmhraidhean gu aonta, no adhartas, no gealladh air conaltradh san àm ri teachd.
Chaidh a ràdh gun robh seachd air fhichead neach leasachaidh na Gàidhlig sna h-eileanan mu thràth, feumaidh gu bheil iad uile ag obair a thaobh foghlaim – a rèir coltais chan eil coimhearsnachd a’ cunntadh fiach mur eil iad an lùib sgoil.

Chan eil guth air na molaidhean san leabhar The Gaelic Crisis in the Vernacular Community. Chaidh ceap a chur air agus tha sinne sa choimhearsnachd mar a bha sinn a-riamh, teaghlaichean a’ falbh le dìth cosnaidh, na ceanglaichean eadar muinntir an àite air sgapadh, chan eil an dualchas neo an cànan a’ sruthadh eadar ginealaichean. Tha buaidh na Beurla a’ tighinn air am blas a tha ri chluinntinn eadhon sna meadhanan, agus briathran air fàs gu math tana far an robh beartas.
Ach ged a tha sinne air a dhol ris a’ chreig, tha duine no dithis a’ togail an dualchais, mar chòmhlan an Titanic.

Bidh cruinneachadh air a bheil Rotal, còmhraidhean ri fichead iasgair le Gàidhlig gu an cùl, ann an clò a dh’aithghearr.

Thug cèilidh sa Ghàidhlig sia mìosan air-loidhne aig àm a’ Ghlasaidh, chruinnich sinn seinneadairean agus luchd-ciùil nach eil nan rionnagan media, ach an tac an teine fhèin, gach seachdain a’ coimhead air adhart ri daoine ùr a’ nochdadh, biodh iad às na h-eileanan, meadhan na h-Alba no Canada.

Sin an tachartas, le taic-airgid bhon Chorra Foundation, a fhuair àite ann an co-fharpais Pròiseact Coimhearsnachd na Bliadhna (an lùib duaisean Ceòl Tradiseanta) an t-seachdain seo fhèin!

Aig clas eacarsaich sa Ghàidhlig air-loidhne a-raoir, rinn mi gàirdeachas nuair a chuala mi gun robh tè òg à Los Angles a tha ag ionnsachadh na Gàidhlig air a thighinn nar lùib, air sgàth an cliop a chunnaic i aig tachartas a’ Chòmhdail Cheiltich air-loidhne. Nach iongantach sin!

Bha am buidheann-ealain Cabraich san Iuchair, air fiolmaichean goirid de luchd-ciùil, luchd-ealain agus gnìomhachasan cultarail a chlàradh gu saor-thoileach, airson co-labhairt air-loidhne le na sia roinnean Ceilteach: Èirinn, Alba, Eilean Mhanainn, a’ Chuimrigh, a’ Bhreatainn Bhig agus a’ Chòrn.

Chaidh mo dhiùltadh airson maoineachadh bho Taic Freumhan Coimhearsnachd airson na trì iomairtean sin, Rotal, an cèilidh air-loidhne agus an Còmhdhail Ceilteach. Ach far am bi toil bidh gnìomh.

Ach ged a thàinig na trì pròiseactan sin gu buil, seo an ath dheuchainn. Bhuail e mi an-dè agus mi air tachairt ri dithis a tha ag ionnsachadh na Gàidhlig, faisg air an dachaigh an seo. Cha b’ ann fiù ’s còmhla a ràinig iad. Gach duine air a thighinn a Leòdhas mar gum b’ e Mecca na Gàidhlig a bha an seo sna h-eileanan.

Seo na ceistean a chur iad orm is mi gun freagairt:
Carson nach eil cùrsaichean-seachdain airson na Gàidhlig a’ ruith an Leòdhas air a’ gheamhradh?

Càit an tèid sinn airson a bhith a’ cluinntinn na Gàidhlig agus ar beagan Gàidhlig a bhruidhinn? Chunnaic sinn soidhne bheag san aon àite a-mhàin, ag ràdh gun robh iad a bruidhinn Gàidhlig ann am bùth, ach cha chuala sinn smid ann an-dè.

Cò a’ bhùth ann an Steòrnabhagh a tha a’ reic bràistean ag ràdh ‘Bruidhinn Gàidhlig rium’?

Cha b’ urrainn dhomhsa freagairt a thoirt dhaibhsan, a bha air a thighinn làn dùil is dòchais gum biodh iad air am bogadh ann an Canan a’ Ghàrraidh. Anns na bailtean air an tuath chan eil mothachadh aig cuid gu bheil an cànan an uchd a’ bhàis, agus aig ire buidhnean leasachaidh na Gàidhlig thathas a dol as àicheadh an rannsachaidh a chaidh a dhèanamh nar measg. Is iongantach mura fheum cuid acasan an cab a chumail dùinte, air sgàth an cosnaidh.

Mar a thuirt am bàrd Murchadh MacPhàrlain bho chionn fhada, Taigh-faire seann chànan nan Gàidheal agus chan eil aon deamadh air a ràdh mu dheidhinn.

Magaidh Nic a’ Ghobhainn, Samhain 2021

Leave a Reply