Peatlemania

Peatlemania

Thàinig Peat and Diesel nam lasair às an dualchas agus thug iad leotha deannan math de òigridh nan rìoghachd. Air a mhìos-sa tha nan gillean à Leòdhais, air àrd ùrlair an Lunnainn ’s bailtean mòra na h-Alba agus na tiocaidean, a mhionaid a bha iad rim fhaighinn, air an reic ann an tiotadh.

Tha am ceòl aig Peat and Diesel tarraingeach, luath, Gàidhealach le buillean electronigeadh, tha nam facail eileanach, le abairtean Gàidhlig a-measg nam Beurla.

Bho chionn bliadhnaichean thathas air a bhith mothachail, gum bheil beàrn mòr eadar ginealaich san latha a th’ann. Thathas a moladh gum b’fheàrda gach nì a bhi thar-ghinealach no intergenerational agus thabhair thusa gum bheil. Le seanairean ‘s oghaichean a’leantainn P&D air loidhne, an aois ag ionnsachadh mu teicneolas ùr, fhads a tha iad a freagairt ceistean mu na tha sna h-amhrain.

Tha an t-òigridh aig a bheil buntanas ris na h-eileanan, a tha a’fuireach ‘s a’ bhaile mhòr, air ceanglaichean nas làidir a dhèanamh ris an àite, ri linn Peatlemania. The buain mhonadh, biathadh chaorach, boiler suit agus bòtannan mora, a nise nan eanchainn agus as an fhasan.

Chur an tarraing a tha an ceòl P& D iongnadh ormsa. Rinn mi air Tormod Caimbeul fear a tha tuigseach ‘s lèirsinneach sa bhios a cumail sùil geur air saoghal a chùil agus gu seachd àraid an ceòl ionadail às na h-eileanan a tha a’ taomadh a mach gu tìr mòr.

“Bhiodh amhrain agus ceòl a riamh a tarraing air cuimhneachain agus cianalas, seòrsa de nostalgia. Amhrain Runrig bha iadsan làidir a thaobh lathaichean geala ar n-òigridh, eu-ceartasan an fhearainn air Ghàidhealtachd, freumhan dhaoine agus iomadh nì a bha bualadh air faireachdainnean. Ri-linn nach eil Runrig a-nis air tour, bha beàrn mòr ri lìonadh”

Sin am beachd aig Thormod Caimbeul, thug mi ùine a meòrachadh air bhon uair ud. ‘S dòcha cuideachd gum feum gnè Ceilteach a bhith nam do bhodhaig mus còrd e riut. Tha earrainnean dhan Roinn Eòrpa ’g iarraidh P&D a chluinntinn beò a dh’aithghearr.

Gu-ta chan an, a leantainn fasan a thàinig bho thaobh thall a’ chuan a tha iad. Tha Peat and Diesel air feum a dhèanamh do d’ iomadach duine beag ’s mòr, a toirt toileachas, càirdeas, gàire, spaoidhs dannsa agus an rud ‘s motha builleach, ‘s e gun tug iad fèin aithne, identity, dhan òigridh.

Chan eil teagamh sam bidh aig nam balaich ud, co iad, ’s cò na daoine bhon tàinig iad.

Gum rachadh dhaibh aig nam fèisean mora thall sa bhos am bliadhna.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Àinmean Àite Nan Loch

Àinmean Àite Nan Loch

Tha sinn air call ar grèim air ainmean àite mu na bailtean, an taca na bha aig cìobairean ar n-òige air an teanga. Tha mi air a bhith an luib iomairt no dha, a bha cruinneachadh ainm na làraich thar nam bliadhnaichean. Fhuair mi an cothrom mar oifigear raoin aig Ainmean Àite na h-Alba a dhol an sàs airson mìos ann an sgìre a bha faisg orm. Thagh mi baile Chromòr, Ceòs agus Gearraidh Bhàrd. Tha iad mu choinneamh a chèile air Loch Èireasoirt agus seo far am bithear tric, ag iarraidh aiseag thar Loch Eireasoirt am bad s chumhang dheth.

Ged a b’ e ainmean àite a bha na mo run, ‘s e na seanchasan a bha air cùlaibh gnothaichean a dh’ fhalbh leis an ùine. Tha fortanach gu bheileas ag iarraidh dual chainnt na sgìre agus na seanachasan ionadail a buntainn ri na làraich, an cois a chèile. Thabhair toileachas a ruith air na cìobairean, iadsan a bha a buain mhonadh, a nighe plaidhichean agus a slaodadh bùrn às an lochan air a bhiodh na tobraichean air traoghadh.

Chaidh bruidhinn air àitichean iasgach agus na comharran slèibh, thog seo duilicheadas airson am cur air clàr-dùtcha. Dh’ionnsaich mi ‘bho na bodaich’ gur e Poll ’s a’ Ghàidhlig-embankment an dearbh rud a tha a dèanamh soilleir an ceangal eadar Poll-monadh air a mhointich agus Am Poll Gorm agus Poll Rànais anns an fhairge. Tha coltas gum bheil an facal poll airson salachair, (nach eil air fhuaimneachadh san aon dòigh ri poll-embankment) air a chlàradh mar mhìneachadh foirmeil sa Bheurla, rud nach eile builleach a cumiseachadh air cruth na tire.

Ann an Ceòs tha criomagan ri chluinntinn fhathast mu na làraich a dh’fhàg an seann Eaglais a bha uaireigin air Eilean Thàbhaigh agus na bha na luib na h-eaglaise anns na lathaichean a dh’fhalbh. Tha an Gliob sin an diugh aig na daoine. Bha Ceòs an teis meadhan na sgìre: acair fasgach, Eaglais, Mansa, Taigh an Dotair, agus an linntinn roimhe sin bha na fògarraich am Prionnsa Teàrlach agus Mac an t-Srònaich a ruith nan cnuic ann.

Tha Cnoc a’ Mhaide an Geàrraidh Bhàrd far am biodh iad a crochadh dhaoine uaireigin agus Creag an Fhionnaidh a comharrachadh na famhairean bho linn Oisean

Tha baile Chromòr faisg air Eilean Cholm Cille, sin far an robh manaich aig aon am. Seo an aon cladh a bha air an astar uaireigin, tha ainmean mar Cnoc na Mairbh, Cnoc na Lic, Leas an Teampaill, A Bhuaile Mhanaich, Sgeir an Fhir Mhaoil agus An Crois Eilean a bha mar dearbhadh air an t-slighe, ga na h-eathraichean a bha tighinn dhan an Loch, a dèanamh gu Eaglais Eilean Cholm Cille uaireigin.

Tha iomadh criomag mu ainm nam cnuic agus na glinn rin clàradh fhathast. Cuideachd nam seanachasan prìseil a tha nan luib, a tha a togail air dòigh beatha nan daoine bho chian.

Thabhair thusa obair thlachdmhor an cois Ainmean Aite na h-Alba, chur e seachad mìosan a’ gheamhraidh.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

An Èisteachd nam Bàrd 4-Uilleam MacMhathain, Na Fleasarain, An Rubha, Eilean Leodhais

An Èisteachd nam Bàrd 4-Uilleam MacMhathain, Na Fleasarain, An Rubha, Eilean Leodhais

Podcast an cois Uilleam MacMhathain as Na Fleasarain an Leòdhas bho chionn uine. Tha e iongantach nam rudan a ghluaiseas bàrdachd am daoine.

Bhruidhinn mi ri Uilleam a bhios ri bàrdachd agus a measg a’ bhàrdachd a d’ aithris i, bha cuspairean fad’s farsainn:

Gaol is gonadh, smuaintean saighdear sa bhlàr, cianalas, dan spioradail, ionndrainn cèile agus àbhachas an sùidhichean pearsanta

An Èisteachd nam Bàrd 3-Tormod MacLeoid Siadar a’ Chladaich, Eilean Leodhais

An Èisteachd nam Bàrd 3-Tormod MacLeoid Siadar a’ Chladaich, Eilean Leodhais

Seo podcast am cois Tarmod MacLeòid à Siàdar a’ Chladaich. Tha e iongantach nam rudan a ghluaiseas bàrdachd an daoine.

Bhruidhinn mi ri Tormod MacLeòid à Siàdar a’ Chladaich a bhios ri bàrdachd. A measg a’ bhàrdachd a d’ aithris e, bha cuspairean fad’s farsainn: Airighean Shiàdar, Cogadh a’ Ghulf, An Suileabhan (aiseag Leòdhas), fir an taigh solais air na h-Eileanan Flanach 1900an, cruadal làithean air a thoisich obair an ola sa Chuan a Tuath as na 1990an agus mu 1991 air a chaill Comhairle nan Eilean airgid mòr ri linn BCCI.

Faodaidh sibh bhith farclais san fiadhle an cois seo.

An Èisteachd nam Bàrd 2-Criosaidh NicIomhair, Breascleit, Eilean Leodhais

An Èisteachd nam Bàrd 2-Criosaidh NicIomhair, Breascleit, Eilean Leodhais

Seo podcast a rinn mi an cois Criosaidh NicIomhair a Breascleit. Tha e iongantach nam rudan a ghluaiseas bàrdachd an daoine.

Bidh Criosaidh NicIomhair ri bàrdachd air cuspairean fad’s farsainn: Othaisg Bheag Bhrogach Dhubhcheannach, Cho Diblidh s a Tha an Latha, Creag an Taigh Sgoile, An Fhainne Oir-fainne a mathair, Rannan Cloinne, A’ Chiad Latha san Eaglais, Buidhean Ball-coise Alba, D Day, Dot Com. Rinn Criosaidh leabhar rannan cloinne Cuairt Chun Na Gealaich.

Faodaidh sibh bhith farclais san fiadhle an cois seo.

An Èisteachd nam Bàrd 1-Domhnall Greumach, Tolstadh Bho Thuath, Eilean Leodhais

An Èisteachd nam Bàrd 1-Domhnall Greumach, Tolstadh Bho Thuath, Eilean Leodhais

Podcast an cois Dòmhnall Jumbo Greumach nach maireann a Tolstadh Bho Thuath. Tha e iongantach nam rudan a ghluaiseas bàrdachd ann an daoine.

Bhruidhinn mi ri Jumbo mu chuid bhardachd. A measg a’ bhàrdachd a d’ aithris e, bha cuspairean fad ’s farsainn: Am bat-aiginn Ruiseanach an Kursk, Oran a’ Bheicire am Bricklayers song sa Ghàidhlig, ath chuairteachadh sgudal, sgrios na Twin Towers, mar chaidh an iasgach à bith mu chladaichean Leodhais agus buain mhonadh.

Faodaidh sibh bhith farclais san fiadhle an cois seo.

 

 

Deilbh Cluich

Deilbh Cluich

Thòisich mi nam phàrt den bhuidhean coimhearsnachd Cabraich a cur air adhairt deilbh cluich mu dualchas nan eilean an 2007.

An cois seo tha clàraidhean ceithir de na deilbh cluich a chaidh a chur air àrd ùrlar. Tha na sgriobtaichean rin leughadh air an ceangal làrach gu-iosal, Guthan nan Eilean agus CLILstore. Continue reading “Deilbh Cluich”

Hebridean Culture Week

A busy week in January 2019 sharing Hebridean Culture in the Isle of Lewis.

Tuesday: Clann an La an De the over 60s group in Shawbost,Westside with the Gaelic monologue Os Mo Chionn Sheinn an Uiseig by Eric J MacDonald. The play is about the life of Lewis women who followed the fishing. Continue reading “Hebridean Culture Week”

Souvenir of Great Yarmouth

Souvenir of Great Yarmouth

In 2012 playwright Eric J MacDonald of Uig, Isle of Lewis, wrote the monologue, A Souvenir of Great Yarmouth. The theme is the life of the young Isle of Lewis women, who used to gut, salt and pack herring barrels in Stornoway, Wick, Shetland, Great Yarmouth, Fraserburgh, Lowestoft and other fishing ports. The character Mary, looks back on aspects of her working life, memories of community then and observations on her life today. Continue reading “Souvenir of Great Yarmouth”